Dünya ve Amerika haritasıyla, yazdığı eserleriyle:Pîrî Reis

 

Pîri Reis, Devletin bayrağını denizlerde şerefle dalgalandırmış denizci olması yanında, denizcilik ilmiyle bütün dünyanın takdirini kazanmış değerli bir âlimimizdir. Yaptığı Dünya ve Amerika haritasıyla, yazdığı eserleriyle, asırlar boyu ilim alemince takdirle yâdedilmiştir.

Asıl ismi Ahmed Muhiddin olan Pîrî Reis, 1465′te Gelibolu’da doÄŸmuÅŸtur. Babası Hacı Mehmed Efendi’nin nezaretinde tanınmış hocalardan ders gören Ahmed Muhiddin 11 yaşında dayısı Kemal Reis’in yanında çırak denizci olarak denizlere açılmıştır. Pîri Reis’in ölünceye kadar devam edecek denizcilik hayatı böylece çocukluk çağında baÅŸlamıştır. O hem denizlerde harp edecek, hem de ilim tahsil ederek kendisini yetiÅŸtirecektir…

Kemal Reisle Birlikte Akdeniz ve Ege’de dolaÅŸarak düşmana aman vermeyen Piri Reis, Osmanlı Devleti’nin hizmetine girerek bu ÅŸanlı Devletin bayrağını denizlerde ÅŸerefle dalgalandırmıştır.

Pîrî Reis, Endülüs’teki Müslümanların Ä°spanyollarca katledilmesi üzerine Kemal Reisle birlikte Endülüs Müslümanlarının yardımına koÅŸmuÅŸ, 1486′da Ä°spanya sahillerinden gemilerine bindirdikleri müslümanları Afrika’ya taşımıştır. Bu hizmetleri altı sene devam etmiÅŸtir.

II.Bayezit’ın daveti üzerine dayısıyla birlikte Ä°stanbul’a giden Pîrî Reis’e padiÅŸah, Amirallik rütbesi vermiÅŸtir.

Pîri Reis dayısıyla birlikte 1498′de baÅŸlayıp 1502′ye kadar devam eden Osmanlı-Venedik harbine de katılmıştır.

Pîrî Reis, dayısıyla birlikte Sicilya, Korsika, Sardunya ve Fransa kıyılarına yapılan akınlara iÅŸtirak etmiÅŸtir. 1500′de Modon kalesinin denizden kuÅŸatılmasında “Reis” unvanıyla harp gemisine kumandanlık etmiÅŸtir.

Kemal Reis’in 1511′de vefatı üzerine Barbaros’un idaresi altındaki donanmada vazife olan Pîri Reis, bu namlı denizcinin pek çok seferine iÅŸtirak etmiÅŸtir.

Pîrî Reis 1516 ve 1517′de Suriye ve Mısır’ın Yavuz Sultan Selim tarafından fethediliÅŸi harekatına donanmasıyla katılarak deÄŸerli hizmetlerde bulunmuÅŸtur. Pîri Reis haritalarını Yavuz Kahire’de iken padiÅŸah’a takdim etmiÅŸ ve çok takdir görmüştür.

Mısır seferinden sonra Gelibolu’ya dönerek hayatını ilme veren Pîrî Ris, Kanuni devrinde Rodos seferine katılmıştır.

Tamamladığı deÄŸerli eseri “Kitab-ı Bahriye”yi 1527′de Sadrazam Ä°brahim PaÅŸa vasıtasıyla Kanuni’ye takdim eden Pîrî Reis, ilme âşık padiÅŸah tarafından mükafatlandırılmış ve teÅŸvik görmüştür.

Kanunî tarafından 1547′de Hind (Mısır) kaptanı Deryalığına atanan Pîri Reis bu vazifesinde devlete büyük hizmetlerde bulunmuÅŸtur.

Bu vazifede iken 1551′de Aden’i fethetmiÅŸ, Maskat kalesini ele geçirmiÅŸtir.

Basra’da iken Portekiz donanmalarının Basra Körfezine gireceÄŸini haber alınca üç kadırga ile denize açılmış fakat gemilerinden birisi Bahreyn adaları yakınında parçalanarak batmıştır. Pîri Reis’in bu geri çekiliÅŸi ve Basra’daki donanmayı amiralsiz bırakıliÅŸi onu çekemeyenlerin elinde iyi bir koz olmuÅŸtur. Mısır Valisi tarafından aleyhine bir raporla Kanuni’ye ÅŸikayet edilmiÅŸ ve bu ÅŸikayet üzerine, donanmayı düşman tecavüzü karşısında müdafaasız bırakıp vazifeyi yerine getiremeyerek devlet otoritesine gölge düşmesine yol açmaktan dolayı Kanuni’nin emriyle Mısır Divanında 1554′te boynu vurulmuÅŸtur…

Hayatını devlet hizmetine ve ilme adayan Pîrî Reis 16.Asrın en büyük coğrafya âlimidir. İtalyanca, İspanyolca, Rumca ve Portekizce bilen Piri Reis bu dillerdeki coğrafyaya dair eserleri araştırmıştır.

Başlıca eserleri şunlardır:

Kitab-ı Bahriye: 858 büyük sayfa tutan denizciliÄŸe ait bu deÄŸerli eserinde 223 harita bulunmaktadır. Piri Reis bu eserinde Akdeniz’i kayalarına ve akıntılarına varıncaya kadar en ufak ayrıntıları haritalar vasıtasıyla göstermiÅŸtir. Kitabın 78 sayfası da nazım ÅŸeklinde kaleme alınmıştır.

1513′te yaptığı Amerika ve Dünya haritası dünyadaki ilim adamlarınca hayretle ve takdirle karşılanmıştır. Çünkü Pîri Reis asırlar öncesinin sınırlı imkanlarına raÄŸmen haritayı hayret verici doÄŸrulukta çizmiÅŸtir. Bu haritasıyla Pîri Reis coÄŸrafya ilminde Avrupalılardan çok üstün olduÄŸunu isbat etmiÅŸtir.

1528′de yaptığı, Atlas Denizinin kuzeyini, Amerika’nın kuzey sahilini ve Grönland’dan Florida yarımadasına kadarki sahili gösteren haritası da çok deÄŸerlidir.

Pîrî Reis, Avrupalılar henüz Ortaçağın karanlıklarında yuvarlanırken, Galilei’yi “Dünya Dönüyor” dediÄŸi için 1633 tarihinde Engizisyon Mahkemesine çıkarıp başını uçurmak isterlerken, dünyanın yuvarlak olduÄŸunu söylüyor, dünya haritası yapıyordu. Amerika kıtasının keÅŸfinin üzerinden çeyrek asır geçmeden Amerika’nın haritasını yapıyordu.

Piri Reis’in dünyanın yuvarlık olduÄŸunu söylediÄŸi yıllarda Macellan’ın henüz dünya turuna çıkmadığı (dünya turu 20 Eylül 1519′da baÅŸlamış ve Macellan’ın kaptanları tarafından 6 Eylül 1522′de tamamlanmıştır) hatırlanırsa, Pîrî Reis’in coÄŸrafya ilmi bakımından Avrupalılardan ne kadar ileride olduÄŸu açıkça görülür.

Kendi deÄŸerlerimize sahip çıktığımızda ilimde ve fende Avrupalıları fersah fersah geçeceÄŸimizin delillerinden birisi de Pîrî Reis’dir.

Burhan Bozgeyik