CEMAATLE NAMAZ

 

 

1- Soru: Ezanı işitip camiye gidemeyenler hemen namaza başlayabilirler mi? Söylenene göre kadın kılabilir, fakat erkekler kılamazmış. Doğru mu?

Cevap: Bu hüküm, beş vakit namaz için değil, cuma namazı için geçerlidir. Kendisine cuma namazı farz olan bir kimsenin mazereti olsa, hastalığı bulunsa cuma namazı kılınmadıkça öğle namazını kılması mekruhtur. (Büyük İslam İlmihali, Namazla ilgili bölüm 200. madde)

2 – Soru: Camimizin arkasındaki yol, bir metre derinliktedir. Cuma ve bayramlarda cemaatin oradan imama uyması sahih ve caiz olur mu?

Cevap: İmamın cemaatten en az bir arşın veya daha yüksek bir yerde tek başına durması, cemaatin de aşağıda kalması halinde kerahet varsa da imamın yanında cemaatten bazı kimselerin bulunması halinde bu kerahet kalkmaktadır.

3 – Soru: Evinde sabah namazının farzını kıldıktan sonra, aynı günün sabah namazını cemaat olarak kılmak için bir imama sabah namazında tekrar uyulabilir mi?

Cevap: Bir farz kılındıktan sonra, farz niyetiyle ikinci bir defa cemaatle kılmak doğru değildir. Ancak, bazı farz namazların kılınmasından sonra cemaat olarak namaz kılanlara nafile namaz niyetiyle uyulabilirse de, bu hükümden sabah, ikindi ve akşam namazları müstesnadır. Ancak öğle ve yatsı namazlarının farzlarını kılmış bulunan bir şahıs, bu namazları kıldırmakta bulunan bir imama (nafile niyetiyle) uyabilir.

4 – Feyziye Fetvalarından: “Kadınların beÅŸ vakitte camiye gitmelerinde -fi zemanina- kerahet vardır” (H.Ec. c. 1/12)

Açıklama: Kadınların gerek gidiÅŸ-geliÅŸte, gerekse mescidde bulunurken dini hükümlere riayet edemeyeceklerini dikkate alan Ä°slam uleması, “Zamanımızda” ve “BeÅŸ vakitte” kayd-i ihtirazileriyle, kadınların her namazda cemaate gitmelerini kerahetten hali görmemiÅŸlerdir.

  Evet, saadet asrında kadınların beÅŸ vakit namaza ve hatta cuma ve bayram namazlarını katıldıklarını beyan eden haberler vardır. Lakin, Peygamber Efendimiz’in aralarında bulunduÄŸu bir cemaat, Ä°slami nurlar ve kalbi feyizler içinde yüzmekteydi. Dini hükümlerde gevÅŸeklik ve ihmal göstermeleri şöyle dursun, Ä°slami vazifelerde yarış ediyorlardı. Zamanımız halkı, onların gösterdiÄŸi dini gayreti aynen muhafaza edemediÄŸi ve gerekli hassasiyeti gösteremediÄŸi için kerahet hükmü verilmiÅŸtir.

5 – Soru: Ä°mamdan sonra tekbir aldığımızda imam, Fatiha veya zammı sureyi okurken biz “Sübhaneke”yi okuyabilir miyiz?

Cevap: Ä°mam Fatiha’yı açıktan okumakta ise onu dinlemek gerekir. Sübhaneke okumayı terk ederiz. Åžayet imam, gizli okumakta ise Sübhaneke’yi okuruz. (Aynı eser, madde 311-323)

6 – Soru: Ä°mam olan bir zat, dört rekatlı bir farzda, üçüncü rekatte selam verse ne lazım gelir?

Cevap: Cemaatin, bu imamı “Sübhanellah” diyerek uyarması gerekir. Ä°mam durumu düzeltir ve namaza devam ederse, selamdan sonra sehiv secdesi yaparak namazı tamamlamış olur. Zira üçüncü rekat, selamın mahalli olmadığı için namaza bir zarar gelmez. Ancak, vacib olan selamı takdim ettiÄŸinden dolayı sehiv secdesi gerekir. Her meselenin vukuu ÅŸeklinde kitaplarda bir bahis bulunmayabilir. Fakat umumi kaideleri gözden geçirip, bunun hangisine uyduÄŸunu ve hangi kaide ile meselenin halli cihetine gidileceÄŸini düşünüp ona göre hareket edilir. Åžayet bahsi geçen imam, üçüncü rekatta zamansız olarak verdiÄŸi selamdan sonra namaza dönmeyecek olursa cemaatin namaza kendi başına devam etmesi mümkün deÄŸildir. Zira bir namazda hem imama uyma hem de tek başına namaz kılma ÅŸekli toplanamaz.

7 – Soru: Ä°mam, tek cemaatle mihraba geçebilir mi?

Cevap: Cemaat tek kişi olursa imamın sağına, birazcık sağ gerisinde durur. Bu durumda mihraba geçmesi doğru olmayacağından geri tarafa durması uygun olur.

8 – Soru: Bir imam namazı kıldırıp çıktıktan sonra, aynı vakitte ikinci bir cemaat toplanıp içlerinden birini imam yapsalar, o kimse imamın sarık ve cübbesini giyerek mihrapta namaz kıldırabilir mi?

Cevap: İkinci olarak kılınacak namazın, mihraptan başka bir yerde eda edilmesi icap eder. Ancak sarık ve cübbeyi giymekte bir mahzur yoktur.

9 – Soru: Bir kimse imamdan önce rükua varsa namazı hakkında hüküm nedir?

Cevap: O kimsenin imamdan önce rükua gidişi, imamın namaz caiz olacak kadar okumasından sonra vaki olur ve o rükuda iken imam ona yetişirse, rükuda her ikisi ortak olduklarından dolayı, namaz sahih ise de, imamdan önce rükua gittiği için mekruh olur. Şayet o kimse, imamın namazı caiz olacak kadar okumasından önce rükua gitmiş veya imam, o rükuda iken yetişmemiş ise, o kişinin namazı sahih olmaz.

10 – Soru: Ä°mam, secdeyi uzatmış olduÄŸundan dolayı, ona uyan bir kimse başını secdeden kaldırsa ve imamın secdede olduÄŸunu görünce tekrar secdeye varsa, namazın hükmü nedir?

Cevap: Ä°mam secdede iken ona uymuÅŸ kimselerden birinin, sorunuzdaki tatbik ÅŸekli ile iki defa secde etmesi, o kimsenin ikinci secdesi için yeterli deÄŸildir. Ä°mamla birlikte tekrar secde etmesi gerekir. (Nimetü’l-Ä°slam, Namazla ilgili bölüm, s. 487)

11 – Soru: Ä°mam, imam olmaya niyet etmediÄŸi zaman kadının ona uyması sahih olur mu?

Cevap: Olmaz. Ä°stanbul gibi büyük ÅŸehir cami imamlarının, arkasına her zaman kadın cemaat geleceÄŸi düşünerek “Ene imamün limen tebeani” demeyi ihmal etmemeleri yerinde bir hareket olur.

12 – Soru: Ä°mama uymuÅŸ bir kimse, rükuda üç defa “Sübhane Rabbiye’l-azim”i tamamlayamadan imam başını kaldırırsa ona uyan kimse ne yapar?

Cevap: O da başını kaldırıp imama tabi olur.

13 – Soru: Ä°mama uyan kimse, ikinci oturuÅŸta tehiyyatı tamamlamadan önce imam selam verecek olsa muktedi nasıl hareket eder?

Cevap: Önce tehiyyatı bitirir, sonra selam verir. Zira namazın hürmeti kendisi hakkında bakidir ve tehiyyat ile selam verme vaciblerinin bu suretle toplanması mümkündür.

14 – Soru: Ä°mam olan kimse, yalnız kadın cemaate namaz kıldırabilir mi?

Cevap: Evet, kıldırabilir. Şayet bu imama uyan kadınlar, o kimsenin akrabası, ailesi ve kızı gibi yakınları değilse, dedikodu ve fitneye sebep olmaması için kadınların perde gerisinde olmaları münasip olur.

15 – Soru: Bir kimse imam olup hanımına farz namazları kıldırabilir mi ve bir odada kılmalarında bir mahzur var mı?

Cevap: Bir erkeğin imam olup karısına namaz kıldırmasında hiçbir mahzur yoktur.

16 – Soru: Bir kimse, camide, farzı kendi başına kılmak için namaza baÅŸladıktan sonra, bu namaz cemaatle kılınmaya baÅŸlansa, kendi başına namaz kılan, baÅŸladığı namazı bozacak ve imama uyacak diyorlar. Bu doÄŸru mu?

Cevap: Namazı bozmayı mubah kılan bir sebep veya özür olmaksızın, başlanmış bir namazı bozmak haram ise de, sualinizde anlattığınız şekil, eski bir camiyi yenilemek için yıkmak kabilinden bir hareket olmakta ve namazı bozup imama uymak müstehap bulunmaktadır.

  Cemaatle namaz kılınan bir camide, vaktin farzını tek başına kılmaya başladıktan sonra, aynı farz cemaatle kılınmaya başlansa, imam iftitah tekbirini aldığı zaman, kendi başına namaz kılan kimse henüz secdeye varmamış ise hemen namazı keser ve imama uyar. Bu, namazı sevap yönünden daha kamil halde eda için olmaktadır. Kıldığı rekatı secde ile tamamlamış ise, farzın dört rekatlı olup olmamasına göre hüküm de değişik olmaktadır. Şöyle ki: Kıldığı farz namazı ise, bir rekatı tamamlamış olduğuna göre, diğer rekatı da kılacak olsa farz tamam olacağından, cemaati kaçırmış olacaktır. Sabah namazının farzından sonra nafile kılmak mekruh olduğu için, imama nafile olarak uymak mümkün olmayacaktır. Bu sebeple, kıldığı ve secde ile kayıtladığı iki rekatı, bir selamla yarıda kesip imama uyar. Bir rekatını tamamladığı akşam namazı ise, ona ikinci bir rekat ilave etmeden namazı selamla kesip uyar. Zira, bir rekat daha kıldığı takdirde namazın ekserisi kılınmış olacağından ve ekseriyet için hükmü kabul olduğundan, cemaati kaçırmış olacaktır. Bu sebeple tek rekattan ayrılıp imama uyar. Kılınacak namaz dört rekatlı ise, namaz kılan, kıldığı ve secde ile tamamladığı birinci rekata bir rekat daha ilave eder ve tehiyyatı okuyup selam verir ve farzı kılmak üzere imama uyar. Önceki iki rekat nafile olur. Eğer üç rekat kılmış haldeyken farz kılınmaya başlansa, kendi namazının ekserisi kılınmış olduğu için dörde tamamlar. Eğer kılınan namaz öğle ve yatsı ise, nafile olarak imama uyabilir. İkindi namazı ise, imama nafile niyeti ile uyamaz. Çünkü ikindi namazının farzını kıldıktan sonra nafile kılmak mekruhtur. Namaz kılan bu kimse, dört rekatlı farzın üçüncü rekatma kalkmış ve henüz üçüncü rekatın secdesine varmadan önce o farz için ikaamet olunmuşsa, ayakta iken veya oturuverip selam verir ve imama uyar. Kıldığı iki rekat, kendisi için bir nafile olur. Şayet namaz kılanın başladığı farz değil de nafile bir namaz ise, onu iki rekata tamamlayıp selam vermedikçe namazı kesemez. Şayet o farz, cenaze namazı ise ve nafile ile meşgul olduğu takdirde bunu kaçıracak ise, iki rekatı tamamlamadan kesip imama uyar. Çünkü cenaze namazının yerini tutacak başkaca bir namaz yoktur. Yukarıda kestiği nafileyi sonra kaza etme imkanı vardır. Öğle namazının sünnetini kılmaya başladıktan sonra farz için kaamet getirilse, sünneti iki rekata tamamlayıp tehiyyatı okuyup selam verir, sonra imama uyar. Öğlenin farzından sonra ilk sünneti dört olarak kılar ve son sünneti de ayrıca kılar. Bu uygulama ikindi sünneti kılarken olsa, ikindinin farzından sonra sünnet kılmak mekruh olduğundan, farzdan sonra sünnet kaza edilmez. Yatsı namazından sonra bir engel bulunmadığı için, sünneti kesip de farza durulmuş ise, yatsının farzından sonra sünneti kaza etmekte bir mahzur yoktur. 

17 – Soru: Bir kimse camiye geldiÄŸinde müezzinin ikamet etmesi zamanı ise ise sünnete durmasında bir mahzur var mıdır?

Cevap: Kerahet vardır. Kişi camiye gittiği zaman müezzinin ihlas okuduğunu ve umumi durum itibariyle farza başlanacağını anlayınca sünnetle meşgul olmayıp imama uyması gerekir.

18 – Soru: Ä°mam farza baÅŸladığı sırada camide bulunan kimse, farzı kaçırma korkusu yoksa sünnetle meÅŸgul olabilir mi?

Cevap: Bu kimsenin, caminin içinde sünnet kılmakla meşgul olmayıp hemen imama uyması gerekir. Cami dışında ise rekatı kaçırma korkusu olduğundan yine imama uyar. Bundan sabah namazının sünneti müstesna bulunmaktadır. Onu kılmak gerekir. Sabah namazının sünneti ile meşgul olurken farzı kaçırmaktan korkarsa sünneti terk edip imama uymak gerekir. Çünkü sabah namazını cemaatle kılmanın sevabı, sabah namazının sünnetinden daha fazladır.

19 – Soru: Bir kimse camiye girdiÄŸi zaman imamı kade-i ahirede bulsa ona uyması gerekir mi? Halbuki farzı bitmiÅŸ durumdadır.

Cevap: Cemaatin faziletine yetişmek başka bir iş, cemaate yetişmek ayrı bir iştir. Bu itibarla, imamı kade-i ahirede bulan kimse, ona uyarsa cemaat sevabına erişir.

20 – Soru: Ä°mama uyan kimse, imamdan önce rükudan veya secdeden başını kaldırmış olsa ne yapması gerekir?

Cevap: Geri dönmesi gerekir. Çünkü imamdan önce başını kaldıran kimse, kendi başına hareket etmekten çekinmelidir. Geriye dönmekle rükuu iki, secdesi üç olmuş sayılmaz.

21 – Soru: Ä°mama uyan kimse kade-i ahirenin dua ve salevatlarını tamamlamadan imam selam verecek olsa bu kimse ne yapar?

Cevap: İmama uyması vacib olur, salevat ve duaları okuması ise sünnettir. Bunlardan birini terketmek zorunda kalan için sünneti terk, vacibi terkten ehven olduğundan onları okumakla meşgul olmayıp imama tabi olarak selam verir.

22 – Soru: Ä°mama uyan kimse, rüku veya secde tesbihlerini üçe tamamlamadan imam başını kaldırmış olsa, o kimse nasıl hareket etmelidir?

Cevap: İmama tabi olacaktır. Tesbihleri tamamlayıvermesini söyleyen de vardır.

23 – Soru: Ä°mam, selam verip farzdan çıktıktan sonra son sünneti nerede kılmalıdır?

Cevap: Kendisine nisbetle sol tarafa çekilerek orada kılması müstehabtır. Onun sol tarafı mihrabın sağı olmaktadır. Böylelikle o sağını tercih etmiş bulunmaktadır.

24 – Soru: Ä°mam namazı bitirince mihrapta yüzünü ne tarafa dönmelidir?

Cevap: Kendisinin karşısındaki cemaatten namaz kılan varsa, ona yüzünü dönmüş olmamak için sağını veya solunu kıbleye çevirmek suretiyle oturmalıdır. Şayet o kimse ile imamın arasında oturmakta olan bir kimse varsa, imamın cemaate dönmesinde bir mahzur kalmaz. Namaz kılan böyle bir kimse yok ise, o zaman yüzünü cemaate dönmesi münasip olur. Bununla beraber yüzünü sağa veya sola çevirmesinde de bir mahzur bulunmamaktadır.

25 – Abdürrahim Fetvalarından: “Ä°mamın tekbirinin iÅŸitilmesi için müezzinin tekbirine ihtiyaç olan bir yerde, müezzin (imama) uymayarak, sadece ilan maksadı ile iftitah tekbirini alıp daha sonra iktida etse, dışardan müezzinin tekbirine iktida edenlerin namazları sahih olmaz” (H.Ec. 1/11)

Açıklama: Müezzinin ilan için aldığı tekbire uyulamaz. Zira kendisi namaza başlamadıkça, namazın dışında kabul edilir. Namaz kılanın, namazda olmayana tabi olması, ibadetini ifsad eder. İmamın sesi, mevcut cemaat tarafından duyulmuyorsa müezzin tarafından tebliğ yapılır; imamın sesi duyulduğu takdirde tebliğde kerahet vardır.

26 – Feyziye Fetvalarından: “YaÄŸmur duasında, cemaatle kılınacak sünnet bir namaz yoktur” (H.Ec. 1/13)

Açıklama: Bu fetva, yaÄŸmur duasında tek başına nafile namaz kılmayı engellemiÅŸ deÄŸildir. “Cemaatle kılınacak” ve “Sünnet” olarak ifa edilebilecek bir namazın olmadığını beyan etmektedir.

27 – Abdürrahim Fetvalarından: “Camii ÅŸerifin içinde (cemaatle) namaz kılındıktan sonra “ikinci bir” cemaatle namaz kılmakta beis yoktur” (H. Ec. 119)

28 – Abdürrahim Fetvalarından: “DiÄŸer bir mahallenin mescidinde namaz kılmaktan kendi mahallesindeki mescidde namaz kılmak evla olur” (H.Ec. 1/8)

Açıklama: Bir kimsenin evi camiye uzak olsa bile cemaate devamdan kalmamalıdır. Bu uğurda atılan her adım ile bir hatanın bağışlanacağı ve bir de sevap verileceği müjdelenmiştir. Ancak, kişinin evine yakın olan camiye gitmesi, sevap bakımından uzaktaki camiye gitmesinden evladır.

29 – Abdürrahim Fetvalarından: “Camiye (açılan) penceresi bulunan bir odadan, kadınların camideki imama uymalan sahihtir” (H.Ec. 1/11)

30 – Abdürrahim Fetvalarından: “Gizli okunan namazlarda, imama yakın olan birkaç kiÅŸinin imamın okumasını duymaları ile cebir (açıktan okuma) yapmış sayılmaz” (H.Ec. 1/14)

31 – Abdürahim Fetvalarından: “Ä°mam tekbir almadan secdeye varsa, cemaat secdeye vardıklarında tekbir alırlar” (H.Ec. 1/14)

Mehmed Emre