BOŞANMA GEREKTİREN SÖZLER

 

 

1 – Behce Fetvalarından: “Müzakere-i talak veya gadap halinde, karısının babasına hitaben, kızını istemem, kime isterse varsın, dese talaka niyet etmedikçe ayrılmış olmaz” (H.Ec. 1/53) 

  Açıklama: Boşamada kullanılan kınai lafızlar üç çeşittir:

  1- BoÅŸamaya ihtimalleri olduÄŸu gibi, koca tarafından vukuu bulan boÅŸamak istemenin reddine de ihtimali bulunan lafızlardır: “Kalk, çık, git” lafızları gibi. Bunların, “Seni boÅŸadım kalk, git” manasına ihtimali bulunduÄŸu gibi, “Kalk, git de aramızdaki kavga bertaraf olsun” manasına olarak boÅŸamayı reddetmeye de ihtimali vardır.

  2- Hem talak’a hem de tekdire ihtimali bulunan lafızlardır: “Sen hainsin” tabiri gibi. Şöyle ki: Bain lafzı, beynunetten alınmıştır. Beynunet ise ayrılık manasınadır. Bu halde, “Sen hainsin” tabirinin hem “Vuslat-ı nikahtan munfasılsın” manasına hem de “Hayırdan berisin” manasına ihtimali vardır.

  3- Yalnız boÅŸamaya kullanılan, redde ve tekdire ihtimali bulunmayan lafızlardır:”Ä°ddet bekle”, “Rahmini temizle” tabirleri gibi.

  Kınai lafızların kullanılması sırasında üç hal tasavvur olunmaktadır: Rıza hali, gadap hali, müzakere-i talak hali.

1- Rıza hali: Kocanın hiddetli olmadığı ve karısı ile aralarında talaka dair bir müzakerenin cereyan etmediği haldir.

2- Gadap hali: Kocanın hiddetli ve dargın bulunduğu haldir.

3- Müzakere-i talak hali: Koca ile karı arasında talak’a dair bir konuÅŸma cereyan ettiÄŸi haldir.

  Rıza halinde üç nevi kınai lafızların herhangi biriyle boşamanın meydana gelmesi niyete dayanmaktadır. Niyet bulunmadıkça boşama vaki olmaz. Çünkü bu lafızların talaktan başka bir şeye de ihtimali vardır. Sarih bulunan kınai lafızlar ise bundan müstesna bulunmaktadır.

  Gadap halinde, birinci ve ikinci nevi kınai lafızlardan biri ile boşamanın vukuu, niyete muhtaçtır. Fakat, üçüncü nevi kınai lafızlardan biri ile boşamanın meydana gelmesi niyete muhtaç değildir. Çünkü bu nevi lafızlar, sadece boşamayla ilgilidir. Başka bir manaya da ihtimali varsa da redde ihtimalleri yoktur. Bu halde, sözün zahirinden boşama ciheti tercih edilir.

  Talak konuşulması halinde ise birinci nevi lafızlar ile boşamanın meydana gelmesi niyete dayanır. İkinci ve üçüncü nevi lafızlar ile talakın vukuu niyete dayanmaz. Çünkü birinci nevi de gösterilen lafızların hem boşamaya hem de reddetmeye ihtimali olduğu gibi, müzakere-i talak halinin de hem talaka hem de boşamaya niyet etmeyip redde niyet ettiğini ifade ederse, halin zahiri kendisini tekzip etmeyeceği cihetle tasdik olunur.

2 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd’e hitaben falan iÅŸi yapsana, dediklerinde, “Ben o iÅŸi iÅŸlememeye ÅŸartlıyım” deyip o iÅŸi yapsa, maksadı boÅŸama ÅŸartı ise (talak) vaki olur” (H.Ec. 1/51)

3 – Behce Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben benim avradım deÄŸilsin, deyip boÅŸamaya niyet etmese talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/52)

Açıklama: BoÅŸanmada kullanılan lafızlar sarih ve kinaye olmak üzere ikiye ayrılır. Kınai tabirler, esasen boÅŸama sözleri olmayıp hem talakta hem de baÅŸka manalarda kullanılabilecek lafızlar olduÄŸundan, niyet bulunmadıkça, gadap veya boÅŸanma ile ilgili konuÅŸulmuÅŸ olmadıkça bunlar ile talak vaki olmaz. Kinaye lafızlarının bir kısmı, talakta kullanılmalarının galip olmasından dolayı, sarih hükmündedir. Bu kısımdaki lafızlar ile niyete muhtaç olmadan boÅŸama tahakkuk eder. “Sen bana haramsın” demek gibi.

Niyet edildiği zaman talak-ı bayin vaki olan bazı lafızlar:

1- Seni terkettim

2- Yolunu tahliye ettim

3- Talakım terk ettim

4- Benden halas oldun

5- Benden uzak ol

6- Benden git muradına er

7- Aramızdaki nikahı feshettim

8- Aramızda nikah yoktur

9- Zevcemden baÅŸka oldun

10- Seni bıraktım

11- Kalk

12- Çık

13- Git

14- Cehenneme git

15- Örtün

16-Başını ört

17- Tezevvüc et

18- Åžimdiden sonra anam ol

19- Seni istemem. Kime istersen var

20- Hangi yola istersen git

21- Hurre ol

22- Azad ol

23- Sen hurresin

24- Benim için üzerinde nikah yoktur

25- Bana ecnebiyye ol

26- Benim için üzerinde mülk yoktur

27- Dörtyol sana açıktır, hangi yolu istersen tut

28- Senden geçtim

29- Sen bana domuz gibisin

30- Sen bana leÅŸ gibisin

4 – Soru: Bir kimse nikahlısına “Üçten dokuza ÅŸart olsun, benden boÅŸsun” dese boÅŸ olur mu?

Cevap: Evet, üç talakla boş olur.

5 – Soru: Bir kimse, bir ÅŸahsın aÄŸzına veya gözüne küfretse, muhatabı da “Aynını sana iade ediyorum” dese karısı boÅŸ olur mu?

Cevap: Bu laflar çirkin olmakla beraber, nikah bağını koparacak sözler değildir.

6 – Soru: Evli bir kimse, karısını Türkiye’de bırakarak Almanya’ya çalışmaya gitse ve orada iken karısını boÅŸasa, bu kadın kendisini boÅŸayan adamın babasına bakmak üzere kayınpederinin yanında kalabilir mi?

Cevap: Kocasından boşanan bir kadın, üç adet görüp temizleninceye kadar, kocanın evinde kalır. Bu müddet içerisinde kadının nafakası da kocaya aittir. Bu müddet dolduktan sonra, artık kadın babasının veya kendi evine döner.

7 – Soru: Zeyd herhangi bir ÅŸeye kızdığı için falancanın evine girersem alacağım kızlar boÅŸ olsun dese, nikahlanmadığı bütün kızlarla evlenemez mi, bu hususta ne yapmalıdır?

Cevap: O işi ince yapar, daha sonra evlenirse aldığı kız, ondan sonra evleneceği kız, daha sonra nikahlayacağı kız boş olur. Fakat önce evlenir, daha sonra o işi, yani girmeyeceğim dediği eve girme fiilini yaparsa boş olmaz. Çünkü şart olan, o işin evlenmeden önce yapılmasıdır. (Hukuk-i İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu, c. 2, s. 257, madde 200) Fakat, bu boşanmış bulunan kadınlarla tekrar nikahlanacak olsa, artık bunlar boş olmaz. (Aynı eser, aynı sayfa ve madde 197)

8 – Soru: Bir kimse, üzerinde dini nikah bulunmadığı halde, “EvlendiÄŸimde ilk ailem boÅŸ olsun” derse, o kimsenin ailesi hakikaten boÅŸ olur mu?

Cevap: Evet, dini hükümlere göre ilk aile, bir talak ile boÅŸ olur. Ömer Nasuhi Bilmen’in “Hukuk-ı Ä°slamiye ve Istılahat-i Fıkhiye” kamusunun “Talakların Åžarta Taliki” bahsini dikkatle okumanızı tavsiye ederiz.

9 – Ä°bni Nüceym Fetvalarından: “Evli bulunan Zeyd, her helal üzerime haram olsun, dese karısı talak-ı bayin ile boÅŸanmış olur (H.Ec. 1/50)

Açıklama: Bu tabir, kınai lafızlardan olup, boşamada kullanıldığı bilindiği için, niyete muhtaç olmaksızın boşama meydana gelir.

10 – Behce Fetvalarından: “Dilsiz olan kimse, bilinen iÅŸareti ile karısını boÅŸasa talak vaki olur” (H.Ec. 1/50) Açıklama: Ä°nsan, meramını konuÅŸmak suretiyle ifadeye çalışır. KonuÅŸma iktidarında bulunmayan dilsiz ise iÅŸaretle düşüncelerini ortaya koyar. Dilsiz bir erkek, ayrılmayı ifade eden ve karşı tarafın anladığı iÅŸaretle karısını boÅŸasa, talak geçerli olur.

11 – Soru: Ailem ile aramız pek iyi deÄŸil. Benim Ä°slami ikazlarıma kulak asmaz ve beni dinlemez. Ben de bazen sinirlenip, “Defol git. Seni istemiyorum. Bu evde iÅŸin yok” gibi laflar sarfetmiÅŸtim. Fakat öğrendim ki bu ÅŸekilde sözler ile kadına hitap edilir ise kadın boÅŸ olur, nikahı bozulurmuÅŸ. Ailem ile aramızdaki nikah durumu nasıl olacak? Ben bu sözlerle nikahsız kalacağımı bilmediÄŸim için hiddetle bu sözleri sarfettim. Bunun hükmü dinimize göre nedir? 

Cevap: Kullandığımız ifadeler, kapalı lafızlar olup, boÅŸanmanın bu sözlerle meydana gelmesi, boÅŸanmaya niyet etmiÅŸ olmaya baÄŸlıdır. BoÅŸama niyeti yok iken kullanması halinde “Kalk git de aramızdaki kavga son bulsun, seni bu halde görmek istimiyorum” manasına ihtimali vardır. Mektubunuzdaki “Ben bu sözlerle nikahsız kalacağımı bilmediÄŸim için” cümlesi, boÅŸanma maksadı ile kullanmadığınızı belirtmektedir. Bu durum karşısında söylediÄŸiniz söz ile -boÅŸanma kastı bulunmadığı için- nikahınıza bir zarar gelmiÅŸ deÄŸildir. Fakat size tavsiyem, “BoÅŸama ile uzak veya yakından alakası bulunan sözleri asla aÄŸzınıza almayın.”

12 – Soru: Bir erkek, hanımına gönderdiÄŸi mektupta, kendisini boÅŸadığını bildirse ve fakat bu hususu tebliÄŸe bir ÅŸahsı vekil kılmasa kadın boÅŸ olur mu?

Cevap: Mektubu yazdığı andan itibaren boÅŸanma vukua gelmiÅŸ olur. Åžayet mektuba, “Bu mektubu aldığı zaman benden boÅŸsun” demiÅŸ ise, o takdirde, boÅŸama iÅŸi, mektubun kadının eline geçmesiyle tamam olur.

13 – Soru: Bir kimse hanımına, ÅŸaka olarak “Sen benden boÅŸsun” dese boÅŸ olur mu?

Cevap: Evet, dinen karısı boş olur. Nikah ve boşamakla ilgili hususlarda sarfedilecek sözün şakası yoktur. Hepsi ciddi ve sahihtir.

14 – Netice Fetvalarından: “Åžart lafzının boÅŸama manasına geldiÄŸi bilinen bir beldede “Åžart olsun” kelamına baÄŸlanan bir boÅŸama ile Talak-ı ric’i vaki olur” (H.Ec. 1/55)

15 – Ali Efendi Fetvalarından: “Kadın, kocasına hitaben sana kadınlık yapmam, dese, koca da öyle ise benim karım yoktur, dese talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/55)

Açıklama: “Benim karım yoktur” sözü, nikahı kaldıran bir lafız olmayıp, “Bana sadık, bana vefalı bir zevcem yoktur” manasına gelir.

16 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, karısına senden geçtim, dese boÅŸamaya niyet etmiÅŸ ise talak vakif olur” (H.Ec. 1/55) 

Açıklama: Bu söz, senden vazgeçtim manasına gelebileceÄŸi gibi, “Senin kusurundan geçtim, suçunu bağışladım” manasına alınma ihtimali de vardır. Bu sebeple boÅŸanma vaki olması niyete baÄŸlıdır.

17 – Netice Fetvalarından: “BoÅŸadım” lafzı ile talak vaki olur” (H.Ec. 1/51)

Açıklama: Arapça’daki talak kelimesine karşılık Türkçe’de “boÅŸ” lafzı kullanılmaktadır. Bir kimse karısına “sen boÅŸsun” dese, talak-ı ric’i vaki olur.

18 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben boÅŸ ol dediÄŸinde, açık bir sesle ve bu söz bitiÅŸik olarak “Ä°nÅŸaallah” dese boÅŸanma vaki olmaz” (H.Ec. 1/51) 

Açıklama: Bu tabiri kullanmaya istisna-i ta’tili” adı verilmektedir. Zira, “Ä°nÅŸaallah” sözü, boÅŸama lafzına bitiÅŸik olarak söylenince, talakın vuku bulmasına engel olur. Ä°sterse bunu ifade eden kimse, sözün manasını bilmiÅŸ olmasın, hüküm deÄŸiÅŸmez. Bu hususta dikkat edilecek nokta “Ä°nÅŸaallah” cümlesinin boÅŸama kelimesine bitiÅŸik olarak kullanılmış olmasıdır. “Ä°nÅŸaallah seni boÅŸadım” veya “Sen benden boÅŸsun Ä°nÅŸaallah” demek gibi. Fakat, Ä°nÅŸaallah sözü, aradan bir zaman geçtikten sonra söylenecek olsa, talakın vukuuna engel olmaz.

   Talakın vukuu bulması için aranan ÅŸartlardan biri de talakın istisnadan, yani “Ä°nÅŸaallah’ sözünden hali olmasıdır.

19 – Ä°bni Nüceym Fetvalarından: “Zeyd, zevcesine sen benim üzerime annem ve kız kardeÅŸim gibi haramsın dediÄŸinde, boÅŸamaya niyet etse talak-ı bayin ile ayrılmış olur” (H.Ec. 1/59)

20 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, karısına kız kardeÅŸim ol, dese boÅŸamayı kasdetmiÅŸ olmadıkça karısı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/53) 

Açıklama: Bazı tabirler vardır ki, bunlarla boÅŸamanın vukuu niyete baÄŸlı bulunmaktadır. BoÅŸamayı niyete alarak “Bundan sonra anam ol” veya “KızkardeÅŸim ol” dese, karısı talak-ı bayin ile boÅŸ olur. Åžayet niyet etmemiÅŸ ise, bu tabir ile boÅŸama meydana gelmiÅŸ olmaz.

21 – Netice Fetvalarından: “(Karısı ile) beraber yemek yemeye “ÅŸart” edip bir sofrada ayrı ayrı kaplarda yemek yeseler, boÅŸanma vaki olmaz” (H.Ec. 1/53)

22 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, karısına (hitaben) var yıkıl git karşımdan” dese, fakat boÅŸamaya niyet etmese karışı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/53)

Açıklama: Bu sözü öfke halinde veya boşama işini müzakere sırasında, talak niyeti ile söylerse, talak-ı bayin vaki olur. Boşamaya niyet etmezse talak vaki olmaz.

23 – Behce Fetvalarından: “Bazen iyileÅŸen deli, iyileÅŸtiÄŸi bir sırada karısını boÅŸasa talak vaki olur” (H.Ec. 1/53)

Açıklama: Mecnun, aklı başına geldiğinde talaka ehil olur. Bu sırada yapacağı boşama geçerli sayılır.

24 – Ali Efendi Fetvalarından: “Erkek, babasının evinde bulunan karısının verilmesini istediÄŸinde kadının babası “Vermem” deyip koca “Ben de onu istemem” dese kadın boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/54)

25 – Ali Efendi Fetvalarından: “Bir erkek, bana kadın lazım deÄŸil dese boÅŸama vaki olmaz” (H.Ec. 1/54)

26 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, karısı Hind için “Aramızda nikah yoktur” dese ve bu sözü ile boÅŸamaya niyet etse, boÅŸama vaki olur” (H.Ec. 1/54) 

Açıklama: Bu söz, nikahı kaldırmayı ifade ettiğinden dolayı boşama vaki olur.

27 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd’e karın var mı? denildiÄŸinde yoktur dese boÅŸama vaki olmaz” (H.Ec. 1/54)

Açıklama: Yalan bir beyanda bulunmak, nikahı altındaki karısının boÅŸ düşmesine sebep olmaz. “Yoktur” sözü, “BoÅŸtur” manasına gelmediÄŸinden, nikah akdine zarar gelmez.

28 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben bana na mahrem oldun ve bana haramsın dese, zevcesi taîak-ı bayin ile ayrılmış olur (H.Ec. 1/54)

29 – Behce Fetvalanndan: “Zeyd, her kim falan iÅŸi iÅŸleyecek olursa karısı boÅŸ olsun deyip sonra kendisi iÅŸlese boÅŸama vaki olur (H.Ec. 1/56)

30 – Behce Fetvalarından: “Bir adam, karısına hitaben, iznim olmadan falan iÅŸi yapacak olursan ÅŸart olsun dese ve karısı da izinsiz olarak o iÅŸi yapsa boÅŸama meydana gelir” (H.Ec. 1/56)

31 – Netice Fetvalarından: “Zeyd’e karını boÅŸadın mı? denildiÄŸinde boÅŸadım diye haber verse talak vaki olur” (H.Ec. 1/56)

32 – Behce Fetvalarından: “Borcunu alacaklıya vermeye ÅŸart edip, baÅŸka bir ÅŸahsa borcunu vermesini emretse boÅŸama vaki olur (H.Ec. 1/55)

33 – Ä°bni Nüceym Fetvalarından: “Bir adam, karısına hitaben sen bana haramsın dese boÅŸamayı kastetmese de talak vaki olur” (H.Ec. 1/55)

Açıklama: “Sen bana haramsın” tabiri, kınai lafızlardan olup, talakta kullanıldığı mütearef (bilinmiÅŸ) olmaktadır. Bu sebeple niyete baÄŸlı olmaksızın talak vaki olur.

34 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, müzakere-i talak sırasında zevcemden geçtim, dese karısı kendisinden ayrılmış olur.” 

Açıklama: Müzakere-i talak hali, karı ile koca arasında boşanmaya dair bir müzakerenin cereyan ettiği haldir. Bu sırada, karımdan vazgeçtim, senden geçtim, dese talak-ı bayin vaki olur.

35 – Behce Fetvalarından: “Zeyd, öfke halinde karısını boÅŸadığını bilip, sayısını bilemese bir boÅŸama vaki olur” (H.Ec. 1/51)

36 – Feyziye Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben “Muradım seni boÅŸamaktır” deyip lakin boÅŸamasa talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/63)

37 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd karısına hitaben, sen öldükten sonra evlenecek olursam anam avradım olsun dese kadın ölünce Zeyd evlenecek olsa talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/64) 

Açıklama: Bu yakışıksız lafı konuşmanın çirkinliği münakaşa götürmeyecek kadar açıktır. Ancak bahsi geçen kelimeyi konuşmakla kadın boş düşmez.

38 – Ali Efendi Fetvalarından: “Bekar olan Zeyd, falan iÅŸi yaparsam alacağım kadın boÅŸ olsun dese, o iÅŸi iÅŸlemeden önce evlense, daha sonra iÅŸlese karısı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/61)

39 – Abdürrahim Fetvalarından: “Bugün ÅŸu köyden çıkıp gitmezsem ÅŸart olsun diyen kimse, o gün çoluk ve çocuÄŸunu o köyde bırakıp gitse, sonra gelip o köyde otursa, karışı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/657

Açıklama: Åžart ettiÄŸi çıkıp gitme iÅŸiydi, onu yerine getirdi. “Bir daha buraya dönmem” demediÄŸi için, dönüp de o köyde oturacak olsa, karısı boÅŸ olmaz.

40 – Behce Fetvalarından: “Her ne zaman falan iÅŸi yaparsam ÅŸart olsun, dese, sonra o iÅŸi yapsa karısı boÅŸ olur. Tekrar nikahlayıp gene iÅŸlese, gene boÅŸama vukua gelir” (H.Ec. 1/59) 

Açıklama: Åžartta kullanılan “Her zaman” tabiri, zamanları kuÅŸatıcı bir ifadedir. Bu sebeple o iÅŸi ne zaman iÅŸleyecek olsa karısı boÅŸ olur.

41 – Ä°bni Nüceym Fetvalarından: “Zeyd, yabancı bir kadın olan Hind’e, seninle evlenirsem boÅŸ ol dese, sonra o kadını nikahlasa boÅŸ olur. Onunla gerdeÄŸe girmedi ise mehrin yarısını; girmiÅŸ ise mehr-i mislin tamamını vermek lazım gelir” (H.Ec. 1/58) 

Açıklama: Zeyd, nikah akdini engellemeye çalışmasaydı karısı boş düşecek idi. Fakat bu izdivacı engellemeye çalışmış olduğu için boşama meydana gelmez.

42 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben, eÄŸer falan kimsenin evine varırsam helalim haram olsun deyip sonra oraya varsa, karısı talak-ı bayin ile boÅŸanmış olur” (H.Ec. 1/58)

43 – Behce Fetvalarından: “Bir iÅŸi yapmamaya baÄŸlayarak, bu iÅŸi yaparsam alıp alacağım boÅŸ olsun diyen kimse, o iÅŸi yapıp sonra Hind’i nikahlasa boÅŸ olur. Daha sonra Zeynep ile evlense o da boÅŸ olur” (H.Ec. 1/58)

44 – Netice Fetvalarından: “Zeyd, karısı Hind’i haksız olarak dövmemeye ÅŸart edip Hind kocası Zeyd’e haramkar ve benzeri sözler ile ÅŸart ettiÄŸinde dövse, boÅŸama vaki olmaz” (H.Ec. 1/53) 

Açıklama: “Haksız olarak dövmeme” kaydı, kocaya karşı sarf edilen “Haramkar” sözünden infial duyarak dövmeyi ÅŸart tabirinin dışında bırakmış olmaktadır. Zira erkek bu sözü duyunca dövmekte haklı sayılmasa bile mazur kabul edilir. Kadının dövülmesi de sebepsiz meydana gelmiÅŸ olduÄŸundan talak vaki olmaz.

45 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, hanımına hitaben, ben bugün seni babanın evine götürmeye ÅŸartlıyım, gel gidelim deyip karısı da gitmese ve o gün götürmek mümkün olmasa, ÅŸart lafzı ile boÅŸamayı diledi ise karısı boÅŸ olur” (H.Ec. 1/52)

46 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben eÄŸer beni istemezsen mehrin koynumdadır vereyim dese boÅŸama vaki olmaz” (H.Ec. 1/53)

47 – Ali Efendi Fetvalarından: “Falan iÅŸi yaparsam karım boÅŸ olsun dese, lakin o iÅŸi yapmasa karısı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/57)

48 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd’e falan iÅŸi yaparsan karın boÅŸ olsun mu? dediklerinde, sükut edip sonra o iÅŸiyapsa karısı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/57)

49 – Ali Efendi Fetvalarından: “Falan iÅŸiyaparsam, helalim haram olsun deyip, o iÅŸiyapsa karısı talak-ı bayin ile boÅŸanmış olur” (H.Ec. 1/57)

50 – Ali Efendi Fetvalarından: “Åžart olsun falanın evine girmem, diyen bir kimse o ev baÅŸkasına hibe olunduktan sonra girse boÅŸama vaki olmaz” (H.Ec. 1/59)

Açıklama: Üzerine şart yapılan ev, sahip değiştirince oraya girmekle boşama vaki olmaz. Zira o ev, belirtilen şahsın malı olmaktan çıkmış olmaktadır. O eve girince yeni sahibin evine girmiş olduğundan boşama vaki olmaz.

51 – Ali Efendi Fetvalarından: “Falanın evine girersem ÅŸart olsun, diyen bir kimse, o ÅŸahsın vefat etmesi ile ev mirasçılara intikal ettikten sonra girecek olsa boÅŸama vaki olmaz” (H.Ec. c. 1/59)

52 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, Amr’a hitaben; seni evime alırsam ÅŸart olsun dese, Amr da Zeyd’in izni yok iken girse, talak vaki olmaz” (H. Ec. c. 1/59)

Açıklama: Bu ÅŸartı yapan kimse, “Seni evime alırsam” demiÅŸ bulunduÄŸundan, onun izni olmadan girmesi ile talak vuku bulmaz. Åžayet hazır olduÄŸu bir sırada girmesine engel olmazsa, o takdirde boÅŸama vukua gelir.

53 – Ali Efendi Fetvalarından: “Falan malımı satmazsam ÅŸart olsun diyen bir kimse, sattıktan sonra tekrar satın alacak olsa, talak vaki olmaz” (H. Ec. 1/63)

Açıklama: Boşamayı, satma işine bağladığı bir malı satmakta talakın vukuu önlenmiş ve söz yerini bulmuş olur. Daha sonra onu satın almış olsa bile zarar vermez.

54 – Ali Efendi Fetvalarından: “Åžart olsun, ÅŸu ÅŸehirde oturmayacağım diyen bir kimse, çoluk ve çocuÄŸu ile çıkıp baÅŸka bir beldede yerleÅŸtikten sonra bazı iÅŸleri için ayrıldığı ÅŸehre varıp geri dönse, ailesi boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/63)

55 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd bir iÅŸi yaptığında, eÄŸer o iÅŸi yaptı isem ÅŸart olsun dese boÅŸama meydana gelir” (H.Ec. 1/60)

56 – Behce Fetvalarından: “EÄŸer ÅŸu evden çıkarsam ÅŸart olsun dese ve kapısından çıkmayıp baÅŸka biryerinden çıksa bile talak vaki olur (H.Ec. 1/60)

Açıklama: Talakı evden çıkmaya bağlamış bulunduğundan, pencere veya bacadan çıksa dahi boşama meydana gelmiş olur. Zira her nereden çıkarsa çıksın evden çıkmış olmaktadır.

57 – Abdürrahim Fetvalarından: “Åžaraptan sarhoÅŸ olan kimsenin boÅŸaması ve talakta kullandığı sayı vaki ve geçerli olur” (H.Ec. 1/58) 

Açıklama: Sarhoş olan kimsenin boşaması muteber olunca, talakta kullandığı sayı da geçerli olur. Kullanılmazı dinimizce yasaklanmış bulunan sarhoşluk verici bir şeyi bilerek içmek veya yemek suretiyle sarhoş olan kimsenin, sarhoş bir halde iken yapacağı boşama geçerli sayılmıştır. Fakat yenilip içilmesi dinen yasaklanmayan bir şeyi kullanmaktan, mesela bal şerbeti ve ilaç içmekten doğan sarhoşluk hali bu hükümden hariç tutulmuştur. Zira bu sarhoşluk, baygınlık ve hastalık gibi, elde olmayan arızalardan sayılmış ve sahibinin tasarrufunun sıhhatine engel olarak kabul edilmiştir. Bu sebeple, ilaç veya bal şerbeti içilmesinden dolayı sarhoş olan kimsenin sarf edeceği talak lafzı ile karışı boş düşmez.

58 – Abdürrahim Fetvalarından: “Esrardan ve afyondan sarhoÅŸ olan kimsenin boÅŸaması ve talakta kullandığı sayı geçerli olur” (H.Ec. 1/58)

59 – Netice Fetvalarından: “Bir baba, küçük yaÅŸtaki oÄŸluna velayet sebebiyle nikahlayıverdiÄŸi kadını boÅŸamaya güçlü ve haklı olamaz” (H.Ec. 1/58)

Açıklama: Bir baba, velisi olmak sebebiyle, oğluna bir kadını nikahlayabilir ise de onun adına boşama yapamaz. Çünkü baba, veli ise de koca değildir. Bu sebeple boşamaya hakkı yoktur.

60 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd birkaç kimseye hitaben; sizi bugün mahkemeye götürmezsem ÅŸart olsun dese, fakat o kimselerin bir kısmını o gün götürüp birkaçını mahkeme kapalı imiÅŸ diye götürmese karısı boÅŸ olur” (H.Ec. 1/67)

61 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısına ÅŸayet Amr’ın evine gidersen ÅŸart olsun dese, kadın Bekir’in evine vardığında Amr ile konuÅŸsalar kocasından boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/68)

62 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısı Hind’e senin yaptığın ÅŸeyi kullanırsam ÅŸart olsun dese ve o ÅŸeyi Hind’ten satın alıp kullansa boÅŸama vaki olur” (H.Ec. 1/73)

63 – Abdürrahim Fetvalarından: “Bir adam karısına hitaben, ÅŸart olsun eÄŸer seni döversem dese, sonra karısının saçından yapışıp başını duvara çarpsa veya boÄŸazını sıksa, yahut namaz kılmadığı için dövse talak vaki olur” (H.Ec. 1/73)

64 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısı Hind’e eÄŸer bendeki alacağın için dava edersen boÅŸ ol dese, o da dava açsa boÅŸ olur” (H.Ec. 1/73)

65 – Behce Fetvalarından: “Ä°ki hanımına hitaben sizi ıtlak ettim deyip boÅŸamaya niyet etmiÅŸ olsa, her iki kadın talak-ı bayın ile ayrılmış olur” (H.Ec. 1/52)

66 – Ali Efendi Fetvalarından: “ÇocuÄŸun boÅŸaması vaki ve geçerli olmaz” (H.Ec. 1/52)

Açıklama: Bir çocuk, velisi tarafından nikahlanmış olsa, ergenlik çağına ulaşmadan önce nikah akdini feshedemez.

67 – Ali  Efendi Fetvalarından: “Falan zaman bu köyden çıkmazsam, karım üç talak ile boÅŸ olsun diye üç boÅŸamayı bir ÅŸarta baÄŸlasa, daha sonra karısını bir talak ile boÅŸayıp iddeti tamam olduktan sonra gelip o köyden çıkmasa ve daha sonra boÅŸadığı kadını nikahlasa talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/63)

Açıklama: Üç boşama bir şarta bağlandığı zaman, o işi yapmak mecburiyetinin bulunması karşısında, üç boşamanın vukuu bulmaması için dini bakımda çıkar yol: Önce kadını bir talakla boşamak gerekir. Daha sonra üç adet göresiye kadar beklenir. Onu takiben şarta bağladığı iş yapılır. Bundan sonra da o kadın tekrar nikahlanır ve böylece şarta bağlanmış bulunan talak-ı selasenin önü alınmış olur.

68 – Feyziye Fetvalarından: “Bir kimse bu ÅŸehirde içki içersem ÅŸart olsun dese, baÅŸka bir beldede içecek olsa karısı boÅŸ düşmez” (H.Ec. 1/65)

Açıklama: Şartı yapan, içki içmemeyi değil, o şehirde içmemeyi şarta bağlamış olmaktadır. Bu sebeple diğer bir şehirde içmesi ile boşama meydana gelmez.

69 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, eÄŸer ben falan iÅŸiyaparsam Allah’ın helal kıldığı ÅŸey bana haram olsun dese ve sonra o iÅŸi yapsa, karısı talak-ı bayinle ayrılmış olur” (H.Ec. 1/66)

70 – Ä°bni Nüceym Fetvalarından: “Zeyd, falan iÅŸiyaparsam karım boÅŸ olsun deyip bununla boÅŸama iÅŸini kasdetmeyip günaha girmeyi kasdedip, o iÅŸi yapsa boÅŸama vaki olur” (H.Ec. 1/55)

71 – Ali Efendi Fetvalarından: “BoÅŸama müzakeresi sırasında karısına hitaben iraden elinde olsun dese, karısı da o mecliste nefsini boÅŸasa talak-ı bayin ile ayrılmış olur” (H.Ec. 1/56)

72 – Behce Fetvalarından: “Zeyd, baÅŸka bir memlekete giderken altı aya kadar gelmezsem karım talak-ı bayin ile boÅŸ olsun deyip gitse, müddet tamam olmadan önce gelirken hakiki bir özrü vuku bulup gelmese talak vaki olur” (H.Ec. 1/55) 

Açıklama: Bu fetvada belirtilen boÅŸama “Altı aya kadar gelmeme” ÅŸartına baÄŸlanmıştır. Altı ay dolduÄŸu halde gelmese veya gelemese boÅŸama meydana gelir. Bir mazeretin bulunması neticeyi deÄŸiÅŸtirmez.

73 – Abdürrahim Fetvalarından: “Talaka ÅŸart vermek dilediklerinde, ben karımı çomtan boÅŸadım dese, karısı boÅŸanmış olur” (H.Ec. 1/54)

74 – Ali Efendi Fetvalarından: “Bir erkek, karısına hitaben, pazar ipi ile baÄŸlı deÄŸilsin dese, boÅŸamaya niyet etmedikçe talak vaki olmaz”‘(H. Ec. 1/55)

75 – Abdürrahim Fetvalarından: “Karısına hitaben, seninle kırk güne kadar geçindim. Kırk günden sonra ayrılalım, daha sonra kızkardeÅŸim ol dese, “kızkardeÅŸim gibi haram ol” demeyi murat etti ise boÅŸama vaki olur” (H.Ec. 1/53)

76 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, talak konuÅŸulduÄŸu sırada karısına kızıp, mehrini verse, giyeceklerini ayınp evinden çıkarsa, niyetim boÅŸamak deÄŸildi demesinde sözü tasdik olunmaz” (H.Ec. 1/53)

Açıklama: BoÅŸamanın müzakere edildiÄŸi bir sırada karısına mehrini vermesi, bununla da yetinmeyip eÅŸyasını ayırması ve bir de evden çıkarması boÅŸama iÅŸinin fiili bir sonucu bulunmaktadır. “Niyetim boÅŸamak deÄŸildi” ÅŸeklinde ileri sürdüğü mazeret, kabulüne imkan bulunmayan cılız bir iddiadır.

77 – Ali Efendi Fetvalarından: “Bir adam, karısına hitaben seni istemem dese boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/53)

78 – Behce Fetvalarından: “EÄŸer falan güne kadar falan iÅŸi yapmazsam ÅŸart olsun deyip o gün gelmeden önce bahsi geçen iÅŸi yapsa, boÅŸama meydana gelmez” (H.Ec. 1/57)

79 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, karısı Hind’e hitaben, ÅŸarap içersem iraden elinde olsun dese, Hind onun içki içtiÄŸini duyduÄŸu mecliste susacak olsa, boÅŸama vaki olmaz” (H.Ec. 1/57) 

Açıklama: Kadın, kocasının içki kullandığını duyduğu yerde iradesini boşama istikametinde kullanmaz ise, ayrılmaya rıza göstermemiş demektir.

80 – Behce Fetvalarından: “Zeyd, karısına ait evde birlikte otururken, eÄŸer senin evine gelirsem ÅŸart olsun deyip beraberce çıkıp gitseler ve bir müddet baÅŸkasının evinde oturmalarından sonra ilk eve dönseler boÅŸama vaki olur” (H.Ec. 1/57)

81 – Netice Fetvalarından: “Zeyd, sıhhati yerinde iken boÅŸamayı anasının ölümüne baÄŸlasa, Zeyd’e delilik arız olduktan sonra anası ölse boÅŸama vukua gelir” (H.Ec. 1/57) 

Açıklama: Fetvada belirtilen boşama şekli, talak-ı talik olup, sıhhatte iken şarta bağlanmıştır. Vukuu zamanının şahsın delirme sırasına tesadüf etmesi boşamanın vukuuna engel olmaz.

82 – Netice Fetvalarından: “Bugünden sonra ÅŸu evde oturursam ÅŸart olsun deyip de kendi çıksa ve fakat aile efradı ile eÅŸyasını ev içinde bıraksa, boÅŸama vaki olur” (H.ec. 1/57) 

Açıklama: Şahsın aile fertleri ve evinin eşyası ev içinde dururken hükmen orada oturulduğu ortaya çıkmaktadır. Kendisinin çıkıp gitmesi ile boşamanın vukuu önlenmiş olmaz.

83 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısını boÅŸamaya, küçük yaÅŸtaki Amr’ı vekil tayin etse ve o da boÅŸasa talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/57) 

Açıklama: Çocuğun, kendi karısını boşaması geçerli olmadığı gibi, vekalet yolu ile başkasının karısını boşaması da geçerli değildir.

84 – Abdürrahim Fetvalarından: “Hakim, Zeyd’e hitaben, “Karını dövme. Åžer’i ÅŸerifin emri budur” dediÄŸinde, “Ben ÅŸeriat bilmem, döverim” dese karısı talak-ı bayin ile ayrılmış olur. Sadece “Döverim” dese ayrılmış olmaz” (H.Ec. 1/55)

85 – Behce Fetvalanndan: “Bekar olan Zeyd, bir iÅŸe talik ederek falan iÅŸi yaparsam alıp alacağım boÅŸ olsun deyip de o iÅŸi yapmış olsa, sonra da Hind’i nikahlasa boÅŸama vaki olur. Daha sonra tekrar Hind’i nikahlasa talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/59)

86 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, karısı için, iznim olmaksızın falanın evine varırsa boÅŸ olsun deyip, daha sonra izin haberi gönderse, haber ulaÅŸtığı zaman karısı o eve gitse boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/58)

Açıklama: Koca, gönderdiğiğ izin haberiyle, şarta bağlanan talakı ortadan kaldırmış olmakta, gelen izin haberinden sonra o eve gidilince boşama vukua gelmemektedir.

87 – Ali Efendi Fetvalarından: “Åžu iskeleden gemiye binip deniz yolculuÄŸu yaparsam karım boÅŸ olsun dediÄŸinde, o iskeleden binmeyip baÅŸka bir iskeleden gemiye binerek denizde yolculuk yapsa boÅŸama vaki olmaz” (H.Ec. 1/58) Açıklama: Bu ÅŸartın tahsisi, deniz yolculuÄŸu yapmaya deÄŸil, belirtilen iskeleden vapura binmeyedir. BaÅŸka bir limandan vapura binince boÅŸama meydana gelmemektedir.

88 – Behce Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben iznim olmadan evden dışarı çıkarsan ÅŸart olsun dedikten sonra, her ne kadar çıkarsan izin verdim dese ve o kadın izinsiz çıksa talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/57) 

Açıklama: Yaptığı şartı, ikinci sözü ile iptal etmiş olduğundan, kadının dışarı çıkması ile boşama vukua gelmez.

89 – Behce Fetvalarından: “Amr kendimi dövdürecek olursam ÅŸart olsun dese, Zeyd onu döveceÄŸi zaman sözle engelleyip gücü varken fî’len engellemeye çalışmasa, talak vaki olur” (H.Ec. 1/56)

90 – Abdurrahim Fetvalarından: “Zeyd, gerdeÄŸe girdiÄŸi karısına hitaben ve üç defa, iraden elinde olsun deyip kadın boÅŸanmayı dilemese, daha sonra benden boÅŸ ol dese bir talak vaki olur” (H.Ec. 1/56) 

Açıklama: Kadın, iradesini boÅŸama istikametinde kullanmayınca erkek, “Benden boÅŸ ol” deyince talak vukua gelmektedir.

91 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, baÅŸka bir ÅŸehre giderken kayınvalidesi, kızım Hind’i boÅŸa deyince, “Nasıl dilersen öyle yap” cevabını verince, kayınvalide o mecliste boÅŸamayınca talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/56)

92 – Behce Fetvalarından: “BoÅŸama, ÅŸarap içmeye baÄŸlansa, boÅŸamanın vuku bulduÄŸuna ÅŸahitlik edenler, ÅŸarap içtiÄŸine deÄŸil de sarhoÅŸ olarak gördük diye ÅŸahitlik yapsalar makbul olmaz” (H.Ec. 1/60) 

Açıklama: Şahitlik yapanlar, o kimseyi bizzat şarap içerken görmeyince, sözleri talakın vuku bulduğuna delil olarak kabul olunamaz.

93 – Behce Fetvalarından: “Zeyd, karısına son derece öfkelendiÄŸi bir halde iken, senin ve çocuklarımın sevgisi benden sıyrıldı. EÄŸer varsa benden boÅŸ ol dese, Zeyd bu sözünde tasdik olunur” (H.Ec. 1/60)

Açıklama: Zeyd’in bu sözü ile talak vaki olmaz. Zira o, boÅŸamayı sevginin olmasına baÄŸlamıştır. Son derece öfkelenmiÅŸ olması, sevgiden eser kalmadığına dair sözünü doÄŸru olarak kabul etmeye delil teÅŸkil etmektedir. Bu sebeple boÅŸanma meydana gelmeyeceÄŸine hüküm vardır.

94 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, Amr’a hitaben, falan ÅŸeyimi sen almadınsa ÅŸart olsun dese, o da ÅŸart olsun ki ben almadım diyerek karşılıklı ÅŸart etseler, hangisinin iddiası sabit ise, diÄŸeri hanis ve boÅŸaması vaki olur” (H.Ec. 1/60)

95 – Abdürrahim Fetvalarından: “Mehr-i muacceli verilmiÅŸ karısına hitaben, yıkıl git karşımdan dese, o gittikten sonra kadının geri gelmesini istediÄŸinde, konuÅŸtuÄŸu sözü ile boÅŸamaya niyet etmediÄŸine dair yemin etmesi istenilir. Åžayet yeminden çekinmesi sebebiyle hakim ayrılmalanna hüküm verse, adı geçen kadın kocasından ayrılmış olur” (H.Ec. 1/60)

96 – Abdürrahim Fetvalarından: “Åžahitlerin biri, boÅŸama iÅŸinin kendi huzurunda vaki olduÄŸuna; diÄŸeri ise, kocanın boÅŸamayı ikrar ettiÄŸine ÅŸahitlik etseler ÅŸahitlikleri makbul olmaz” (H.Ec. 1/61) 

Açıklama: Şahitliğin nisabı, iki erkek veya bir erkekle birlikte iki kadındır. Şahitlerden ikisinin ayrı ayrı ifade kullanmaları karşısında, ifade keyfiyetleri hüküm vermeye yetecek güveni vermemektedir. Bu sebeple sözleri makbul tutulmamıştır. Her ne kadar iki erkek şahit varsa da, değişik beyan hükme medar olmamıştır.

97 – Ali Efendi Fetvalarından: “Benim memuriyetle tayinim çıktığında seni götürürsem ÅŸart olsun deyip, tayin olunduÄŸunda götürmese, daha sonra erkeÄŸinin rızası olmaksızın kadın gelecek olsa, boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/60)

98 -  Netice Fetvalarından: “Zeyd, karısını talak-ı bayın ile iki defa boÅŸayıp daha sonra ÅŸu eve girer isem ÅŸart olsun dese ve fakat girmese, bahsi geçen kadını tekrar nikahlamak dilese, hülle yapmaksızın nikahlayabilir” (H.Ec. 1/59)

99 – Abdurrahim Fetvalarından: “Girmemeye ÅŸart ettiÄŸi evin kapısından bir ayağını içeri salıp yine geri çekse boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/64)

100 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben, bir daha falanın eÅŸiÄŸini atlarsan ÅŸart olsun dese, o da atlayıp içeri girse, boÅŸama vukua gelir” (H.Ec. 1/64)

101 – Abdürrahim Fetvalarından: “Bir köy halkı, aynı köyde bulunan Zeyd’e seni bir daha köyümüze korsak ÅŸart olsun deseler ve sokmamak için de gayret gösterseler ve fakat engellemeye güç yetiremeseler, karıları boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/64)

102 – Abdürrahim Fetvalarından: “Bu köyden bugün çıkıp giderek ÅŸikayet etmezsem ÅŸart olsun diyen Zeyd, o gün çıkmayıp ertesi gün çıksa, boÅŸama vukua gelir” (H.Ec. 1/64)

Açıklama: “Bugün çıkıp gidedek” kaydı, yapılan ÅŸartın tahsis noktasını belirtmekte ve ÅŸikayetle tamam olmaktadır. Åžikayetin o gün yapılmaması halinde talak vukua gelir.

103 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zaman tayin ederek “Åžu gün veya ÅŸu ay bu evden çıkmazsan ÅŸart olsun” dese ve aile fertleri ile çıkıp sonra yine gelse, sadece çıkmayı dilemiÅŸ olunca, karışı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/63)

104 – Abdürrahim Fetvalarından: Zeyd bir evde kira ile oturmakta iken, Amr benim olduÄŸum eve girerse ÅŸart olsun dese ve o evden çıkıp baÅŸka bir eve girdikten sonra Amr, Zeyd’in olduÄŸu eve girse, boÅŸama vaki olur” (H.Ec. 1/63) Açıklama: Amr, Zeyd’in taşındığı eve girecek olsa yine boÅŸama vukua gelir. Çünkü o, bu eve dönmeyip, “Benim olduÄŸum eve” ifadesini kullanmıştır. Bu sebeple yeni taşındığı eve girmesiyle de talak vaki olur.

105 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben, senin üzerine evlenirsem alacağım kadın boÅŸ olsun deyip de evlense aldığı kadın boÅŸ olur” (H.Ec. 1/64)

106 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd Hind’i nikahladıktan sonra, eÄŸer Hind ile evlendimse talak üzerime olsun dese Hind boÅŸ olur” (H.Ec. 1/61)

107 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd’in talakı baÄŸladığı ÅŸart vuku bulsa, talak da vukua gelmiÅŸ olur” (H.Ec. 1/62)

108 – Ali Efendi Fetvalarından: “Zeyd, gerdeÄŸe girmiÅŸ bulunduÄŸu karısını boÅŸasa ve soranların her birine cevap olarak birkaç defa boÅŸadım dese, maksadı haber vermek olunca, üç talak vaki olmaz” (H.Ec. 1/67)

109 – Ali Efendi Fetvalarından: Zeyd, ölüm hastalığı sırasında karısı Hind’e hitaben, seni altı ay önce üç talak ile boÅŸamıştım deyip daha sonra ölse, karısı boÅŸamayı inkar edip talak sabit olmasa, Hind, Zeyd’e mirasçı olur” (H.Ec. 1/66)

110 – Feyziye Fetvalarından: “Zeyd, Amr’a hitaben, benim evime girersen ÅŸart olsun dese, Zeyd o evi baÅŸkasına sattıktan sonra Amr o eve girecek olsa, talak vukua gelmez” (H.Ec. 1/64) 

Açıklama: Zeyd, “Evime girersen” diye ÅŸart etmiÅŸ olup o mekanı satması ile Zeyd’in mülkiyetinden çıkmaktadır. Daha sonra oraya girince alan ÅŸahsın evine girmiÅŸ olacağından boÅŸama vukua gelmez.

111 – Feyziye Fetvalarından: “BaÅŸka bir ÅŸehirde bulunan Zeyd’e memleketindeki oÄŸlun öldü denildiÄŸinde, eÄŸer o ölür de ben o ÅŸehre gidersem ÅŸart olsun dese ve oÄŸlunun ölmediÄŸi anlaşılıp da Zeyd o ÅŸehre varsa boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/64) 

Açıklama: Boşama, oğlunun ölmesi halinde o şehre gitmeye bağlanmıştır. Çocuğu hayatta iken gitmekle vukua gelmez.

112 – Abdürrahim Fetvalarından: “Evinin tek kapısı bulunan Zeyd, karısına bitaben, ÅŸu kapıdan annenin evine gidersen, diye boÅŸamaya ÅŸart edip sonra baÅŸka kapı açıp oradan gitse boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/64)

Açıklama: Boşanmanın vukuu, gösterilen kapıdan çıkma işine tahsis edil-miş olduğundan, açılan başka bir kapıdan çıkınca boşama vukua gelmez.

113 – Feyziye Fetvalarından: “Bekar olan Zeyd’e sen evlisin denildiÄŸi zaman, “EÄŸer ben halen evli isem alıp alacağım boÅŸ olsun” dese, daha sonra evlense boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/64) 

Açıklama: Åžartın yapıldığı sırada bekar olan ÅŸahsın “evli isem” diye yaptığı ÅŸart ile boÅŸama vukua gelmez. Çünkü ÅŸart, dediÄŸinin hilafına bir durum olursa tahakkuk eder. Onun sözü ile durumu ayrılık arz etmediÄŸi için boÅŸama vukua gelmez.

114 – Feyziye Fetvalarından: “Zeyd, karısını talak-ı bayin yolu ile boÅŸamış olsa, son talak deÄŸilse, hullesiz olarak tekrar nikahlamaya güçlük olur” (H.Ec. 1/63)

115 – Netice Fetvalarından: “Müslüman bir kimseden süfür sadır olsa, murafaa olmaksızın karısı ayrılmış olur” (H.Ec. 1/63)

116 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, Amr bu ÅŸehirde iken falan iÅŸi yaparsam ÅŸart olsun dese ve Amr o ÅŸehirde yok iken o iÅŸi yapmış olsa, karısı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/70)

117 – Abdürrahim Fetvalarından: “EÄŸer bir daha ÅŸarap içersem ÅŸart olsun diyen kimse ÅŸarabın içine bal koyarak piÅŸirip tadı deÄŸiÅŸtikten sonra içse, renk ve tad cihetinden ÅŸarap galip durumda ise boÅŸama vukua gelir” (H.Ec. 1/70

118 – Abdürrahim Fetvalarından: “Bir daha ÅŸarap veya rakı içmeyeceÄŸim diye ÅŸart edip sarhoÅŸluk veren içeceklerden bal suyu veya baÅŸka bir ÅŸerbet içse, talak vaki olur. Åžayet üç günlük tatlı şıra içse boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/70)

119 – Abdürrahim Fetvalarından: “Bir daha tütün içersem ÅŸart olsun diyen Zeyd, lüle içine kavrulmuÅŸ kahve koyup içse boÅŸama vaki olmaz” (H.Ec. 1/70)

120 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karsına hitaben, senin üzerine evlenirsem iraden elinde olsun deyip, daha sonra evlenmiÅŸ olsa, kadın kendisini boÅŸama yolunu tercih etse kocasından ayrılmış olur” (H.Ec. 1/71)

121 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben, eÄŸer falin iÅŸi yaparsam iraden elinde olsun dese, kadını kocasının o iÅŸi yaptığını duyduÄŸu mecliste kendisini boÅŸasa, Zeyd’ten ayrılmış olur (H.Ec. 1/68)

122 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, evinde beraber oturdukları Amr’ı evden çıkarmazsam ÅŸart olsun dese ve çıkarsa, bir müddet baÅŸka yerde sakin olup daha sonra birlikte otursalar, sadece çıkarmayı murat ettiÄŸi takdirde boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/65)

123 – Abdürrahim Fetvalarından: “Belirli bir zaman tahsis etmek suretiyle, o zamandan önce bu mahalden çıkmazsam ÅŸart olsun dese, zaman gelmezden önce göç edip yine gelse, sadece çıkmayı murat edecek olursa boÅŸama vukua gelmez. Åžayet o vakitte çıkmayıp zaman geçtikten sonra çıksa talak vaki olur” (H.Ec. 1/65)

124 – Abdürrahim Fetvalarından: “Bugünden sonra bu köyden göçüp gitmezsem ÅŸart olsun diyen kimse o köyden ertesi günü göç etse ve bir müddet baÅŸka köyde durup gene gelse, sadece göçüp gitmeye niyet etti ise boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/65)

Açıklama: Talakın vukua gelmemesi iki kayda baÄŸlanmaktadır: 1 – Ertesi günü o köyden göç etmek, 2- Sadece göçüp gitmeye niyet etmiÅŸ olmak. Birinci ÅŸart açıkta olduÄŸu için hüküm ona göre verilmekte, diÄŸeri söz sahibinin zihninde ve vicdanında tebellür edeceÄŸi için “sadece göçüp gitmeye niyet etti ise” kayd-ı ihtirazisine baÄŸlayarak boÅŸamanın vukua gelmeyeceÄŸi hükme baÄŸlanmaktadır.

125 -  Feyziye Fetvalarından: “Bir kimse, zina edersem ÅŸart olsun deyip sonra mut’a nikahı île bir kadına yakın olsa talak vaki olur” (H.Ec. c. 1/59)

Açıklama: Müt’a nikahı, bir müddet tayin edilsin veya edilmesin, Müt’a veya “Temettü” gibi bir lafızla yapılan nikahtır ki, batıldır. Bu nikahın Ä°slami bir hükmü olmadığından vaki olacak cinsi yakınlık zinadan sayılmıştır. Bu sebeple fetvada zinaya baÄŸlanan boÅŸama, müt’a nikahı neticesinde tahakkuk ederek cinsi mukarenetle vuku bulmuÅŸ olur.

126 – Abdürrahim Fetvalarından: “Åžayet koyunlarımı yarın falan köye götürmezsem ÅŸart olsun deyip, götürse ve birkaç gün sonra tekrar getirmiÅŸ olsa, sadece götürmeye niyet etti ise boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/68)

127 – Abdürrahim Fetvalarından: “Karısını baÅŸka bir memlekete götüren Zeyd’e hitaben, karın her ne zaman gelmek ister de getirmezsen boÅŸ olsun mu? denildiÄŸinde, “Olsun” deyip götürse, kadın, istediÄŸi zaman getirmeyecek olursa boÅŸ olur” (H.Ec. 1/68) 

Açıklama: Koca, yapılan teklifi kabul etmekle talakı kadının gelme isteğine talik etmiş olmaktadır. Kadın, beni memleketime götür dediğinde götürmeyecek olursa boşama vukua gelir.

128 – Abdürrahim Fetvalarından: “Bir köyde kendi mülkü olarak evi bulunan Zeyd, karımı ÅŸu evde iskan edersem ÅŸart olsun deyip aynı köyde baÅŸka bir evde oturtsa boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/69)

Açıklama: Kocasının ifadesine boÅŸama iÅŸi “Åžu evde” diye tahsis yapıl-maktadır. Åžu köyde ifadesini kullanmadığı için, o köydeki baÅŸka bir evde oturtması ile boÅŸama vaki olmaz.

129 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben, seni, sakin olduÄŸumuz evden baÅŸka bir evde oturtsam ÅŸart olsun, deyip de misafir olarak baÅŸka bir evde bir gece kalsalar, boÅŸama vukua gelmez” (H.Ec. 1/69) 

Açıklama: Misafir olarak ve bir gece ifadesi ile belirtilen oturtma, iskan etme manasında olmadığından boşama vukua gelmez.

130 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısını baÅŸka bir eve götürmek istediÄŸinde, kayınvalidesinin salmamasından dolayı ÅŸayet salmazsan ÅŸart olsun dese, kadının annesi yine salmasa, bir-iki gün sonra piÅŸman olup bıraksa, boÅŸama vaki olur” (H.Ec. 1/68)

Açıklama: Koca, talakı kayınvalidesinin izin vermemesine bağlamış, o da kızının başka eve taşınmasına izin vermeyince boşama vukua gelmiştir. Daha sonra müsaade etmesi ile netice değişmiş olmamaktadır.

131 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, alacaklısına olan borcunu falan gün vermeyi ÅŸart edip, fakat o gün alacaklısının kaybolması üzerine Zeyd, hakime varıp alacaklı üzerine vekil tayin ettirse ve borcunu vekile verse, karısı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/73)

132 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, Amr’a hitaben, eÄŸer falan cihetten bende hakkın varsa ÅŸer’i talak üzerime olsun deyip, Amr’ın o cihetten Zeyd’in üzerinde hakkı olduÄŸu sabit olsa, boÅŸama vukua gelir” (H.Ec. 1/74)

133 – Abdürrahim Fetvalarından: “EÄŸer cebimde ÅŸu kadar liradan fazla para varsa dünyanın helali bana haram olsun, dediÄŸinde cebinde dediÄŸi miktardan fazla para bulunsa karısı niyete muhtaç olmadan boÅŸ olur” (H.Ec. 1/74)

134 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, Amr’da olan alacağını, istediÄŸinde vermemesi üzerine, eÄŸer ÅŸu kadar hakkımı alamazsam ÅŸart olsun dese ve bir miktarını alıp geri kalanı için kıymetinden daha fazla tutan bir mallını takas suretiyle satın alsa, karısı boÅŸ olmaz” (H.Ec. 1/73)

135 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd, karısına hitaben, bir daha senin falan ÅŸeyini kullanırsam ÅŸart olsun dese ve o ÅŸeyi hibe yolu ile kendisine aldıktan sonra kullansa, talak vukua gelmez” (H.Ec. 1/73)

Açıklama: Kadın o şeyi kocasına hibe edince kendisinin mülkü olmaktan çıkar. Bu sebeple, daha sonra kullanılması ile boşama vukua gelmez.

136 – Abdürrahim Fetvalarından: “Zeyd’e hitaben, falan iÅŸi falan gün yapmayacak olursan karın boÅŸ olsun mu? denildiÄŸinde “Olsun” deyip iÅŸlemese karısı boÅŸ olur” (H.Ec. 1/73)

137 – Abdürrahim Fetvalarından: Zeyd, Hind’i nikahlamak istediÄŸinde Hind, ya üzerime baÅŸkasını nikahlar isen dediÄŸinde, Zeyd de alıp alacak olduÄŸum boÅŸ olsun deyip Hind’i nikahlasa, Hind kendisi de boÅŸ olur” (H.Ea 1/71)

Açıklama: Kocanın sarfettiÄŸi “alacak olduÄŸum” sözüne Hind de girmektedir. Hind nikahlanınca bu söz sebebiyle boÅŸ olur.

138 – Feyziye Fetvalarından: “Hind, kocasına hitaben, mehrimden feragat edeceÄŸim, bu ÅŸart üzere beni boÅŸa deyipde o da kabul etse, talak vaki olur ve mehir vermek lazım olmaz” (H.Ec. 1/67)

Mehmed Emre