ABDEST

1 – Soru: Öğlenci ve sabahçı olduÄŸumuz zaman, devamlı ÅŸekilde abdestlerimizi iÅŸ yerinde alıyoruz. Yalnız ayak yıkama yeri, yüzümüzü yıkayacağımız yere 9-10 metre uzak. Tabii içimizde Hıristiyanlar da olduÄŸu için, “Burası ayak yıkama yeri deÄŸil” diyorlar. Elimizi, yüzümüzü ve kollanmızı yıkayıp, ayaklarımızı da bundan 10-15 metre uzaklıktaki bir yerde yıkıyoruz. Bu abdestle de namaz kılıyoruz. Caiz mi, deÄŸil mi? 

Cevap: Abdest uzuvlarının birbiri peşine yıkanması, Hanefi mezhebine göre sünnettir. Bu sebeple yüzünüzü yıkadığınız yerden 15 metre ilerdeki çeşmeden ayağınızı yıkayarak aldığınız abdestle namaz kılmak caizdir.

2 – Soru: Abdest alırken başımızın dörtte birini mesh manasını nereden anlıyoruz?

Cevap: Abdestin farziyyeti ile ilgili sure-i Maide’nin 6. ayeti, başı meshetmeyi farz kılmıştır. Farz kılınan miktar hususunda müctehidlerin içtihadı ve ihtilafı bulunmaktadır. Ä°mam Ebu Hanife’nin içtihadı dörtte bir miktarın meshedilmesidir. MuÄŸire b. Åžube’nin rivayet ettiÄŸi bir Hadis-i Åžerif buna mesned olmaktadır. Bu sahabi diyor ki: “Peygamber (sav) bir kavmin süprüntülğüne geldi de küçük abdest bozdu, sonra abdest aldı, başının nasiyesine ve mestleri üzerine mesh etti.” Nasiye, alın tarafına doÄŸru uzayan saçların bulunduÄŸu başın tepe kısmıdır. Bu ictihadda bulunan ilim erbabı ve müctehidler, “Bi rüusiküm”deki banın teb’iz için olduÄŸu görüşündedir.

3 – Soru: Namaz kılmasak bile gerektiÄŸi zaman namaz abdesti almak, beyhude bir hareket midir? Dinen açıklamasını yapar mısınız?

Cevap: Abdest, namaz, tavaf ve Kur’an-ı Kerim’e el sürmek için farz (ÅŸart) tır. Sair hallerde abdestli bulunmak bir fazilettir. Fakat namaz kılmayınca abdestten beklenen fayda tam olarak doÄŸamaz. Her zaman abdestli bulunmanın hikmet ve faydalarından biri de “ÅŸeytanın o kimseye namazı bıraktırmaktan ümit kesmesidir.” Bir kimse namaz kılmayınca ÅŸeytanın ümitlenmesine imkan vermiÅŸ ve Cenab-ı Hakk’ın rızasını kazanamamış olur. Namaz kılmadığı halde abdestli bulunmak, devamlı çorap giyip de pantolonsuz gezmeye benzer. Dünyada ahirete giden yolun üzerinde birçok haramiler var. Olmaya ki onlara kapılasınız. Olmaya ki onlara kapılanıp, Ä°slami vazifelerden uzak kalasınız.

4 – Soru: Farz namazların dışındaki vakitlerde, hayrat suyundan alınan bir abdestle en az bir nafile namaz kılmak gerektiÄŸini duyuyoruz. Bu hususta ne dersiniz?

Cevap: Bu tavsiye, yapıldığı zaman sevap olan, yapılmadığı zaman günah bulunmayan bir husus olmaktadır.

5 – Soru: Abdestsiz gezdiÄŸim zaman huzur duyamıyorum ve iÅŸim rast gitmiyor. Bu sebeple, abdestli durmaya devam etsek ve fakat aldığımız abdestle nafile namaz kılmasak sorumlu olur muyuz?

Cevap: Bu abdestle nafile namaz kılamadığınız zaman sorumlu olmazsınız. Bir ayet de okusanız hakkını ödemiş olursunuz.

6 – Soru: Ben, abdest ve gusülde şüphelere düşüyorum. Yani, guslü yaptığım zaman “Acaba guslüm oldu mu?” diyor, abdest aldığımda da buna benzer şüpheler içimi kemiriyor. Ben, zaman geliyor da tekrar tekrar abdest alıyorum. Bana abdest ve gusülden tafsilatlı olarak bahseden bir kitap tavsiye eder misiniz? 

Cevap: Vehim ÅŸeytandandır. Onun ÅŸerrinden korunmak için Euzü okuyunuz. Allah(cc)’a sığınınız ve Ayetü’l-Kürsi’yi okuyunuz. Dikkatlice abdest aldıktan sonra gelen bu vesveseye asla kapılmayınız ve içinizden gelen sese “abdestim abdest, guslüm gusüldür. Kör olası ÅŸeytan, sen kahrından çatla” diye onunla alay etmek gerekir. Tavsiye edeceÄŸimiz kitaplar, evhamı gidermek için deÄŸil, bu husustaki fıkhi ve dini bilgilerinizi geniÅŸletmeye yarar. Büyük Ä°slam Ä°lmihali (Ö.N. Bilmen’in) ve Nimetü’l-Ä°slam’ı okuyunuz.

7 – Soru: Abdestin farz olan mahallerini yıkayıp geri kalan taraflarınınn terk edilmesi caiz midir?

Cevap: Asla böyle bir ÅŸey doÄŸru ve caiz deÄŸildir. Onların faydası olmasaydı Peygamber Efendimiz (sav) terk ederdi. Sünnetlerin ihmali, bid’atların ihyasına ve çoÄŸalmasına yol açar. Bundan dolayı, her zaman ve hele asrımızda sünnetleri ifada azami gayret göstermelidir.

8 – Soru: Abdest alırken ağıza su vermek sünnet olduÄŸu halde gusulde farz olmaktadır. Bunun sebebini açıklar mısınız?

Cevap: Abdestle ilgili Ayet-i Kerimede yüzün yıkanılması emredilmiştir. Yüz, saçın bittiği yerden çene altına kadar ve iki kulak arasında yer alan kısmın dışıdır. Burayı yıkamakla farz yerine gelir. Gusulde ağız ve burunun içi, vücudun dış kısmından kabul edilmiş bulunmaktadır. Bu sebeple ağız ve burun içinin yıkanılması gusulde farz, abdestte ise sünnettir.

9 – Soru: Suyu ile abedst alınan bir havuza para atmakta bir beis var mıdır? Bu havuzdan abdest almak caiz midir?

Cevap: Bu davranış bir israftır. Malı sokaÄŸa atmak gibidir ve ayrıca bid’attır. Fakat içine para atılmış olması, havuzun suyu ile abdest almaya engel olmaz.

10 – Soru: Tuvalette abdest almakta bir mahzur var mıdır?

Cevap: Başka bir yerde abdest almak imkanı bulunmadığı zaman helada da abdest alınabilir. Ancak, buralar temiz olmadığı için dualar okunamaz.

11 – Soru: Bir kimse, abdest alırken, abdest uzuvlarından birini unutuyor. Namazı kıldıktan sonra hatırlıyor. Yeniden abdest alıp namazı iade edecek mi?

Cevap: Evet, o uzvu da yıkayarak abdestini tekrar alması ve namazını tekrar kılması gerekir.

12 – Soru: Abdestin farzlarının dört olduÄŸunu biliyoruz. Bazı kimseler bunun altı olduÄŸunu iddia etmektedirler. Bunların iddiası dini esaslara uygun mudur?

Cevap: Evvela ÅŸunu belirteyim ki, bu, dine aykırı olmayıp, tafsilata ihtiyaç gösteren bir husus olmaktadır. Hanefi mezhebinde farz olarak kabul edilen ÅŸeyler, diÄŸer mezheplerde de farzdır. Zira hakkında ayet bulunmaktadır. Bundan sonra, diÄŸer üç mezhebin müctehidleri tarafından farz olduÄŸuna hükmedilmiÅŸ ÅŸeyler de vardır. Şöyle ki: Ä°mam Åžafii, abdestin farzlarının altı olduÄŸunu belirtmiÅŸ ve bizim bildiklerimizin üzerine “Niyyet” ile “Tertibe riayet’in farz olduÄŸu ictihadında bulunmuÅŸtur. Niyyet, Ä°mam Malik’e göre de farzdır. Ahmed bin Hanbel, tertibin farz olması hususunda Ä°mam Åžafii ile ictihad etmiÅŸ bulunmaktadır.

13 – Soru: Ãœzerinde ayet bulunan veya Allah (cc) adı bulunan bir parayı abdestsiz olarak almak nedir?

Cevap: Mekruhtur.

14 – Soru: Åžia’nın abdestte ayaklarını mesh etmelerinin bir dayanağı var mıdır?

Cevap: Åžia’nın hangi harekelinin saÄŸlam bir dayanağı vardır ki, bunda mesned arayalım. Ehl-i sünnete muhalif kalmayı ÅŸiar edindikleri için her hususta muhalefeti ÅŸuur haline getirmiÅŸlerdir.

Åžia, Maide suresinin altıncı ayetini “ve ercüliküm” ÅŸeklinde mecrur olarak okuyan kıraat imamlarının okuyuÅŸundan hareketle kendisine ahkam çıkarmaktadır. Böyle okunması halinde, “Vemsehü bi rüüsiküm” cümlesi üzerine atıf olmakta, başınızı mesh ediniz, cümlesinin üzerine atfedilen kelimeye de onun hükmünü yükleyip ayaklara meshedileceÄŸi hükmünü vermektedirler. Önce ÅŸunu belirtmek isteriz ki, kıraat imamlarının hepsi böyle okumakta deÄŸildir. Nafi, Ä°bni Amir ve Kisai, Nasb ile “Ve ercüleküm” okumaktadırlar. Mecrur olarak okuması halinde mana yönünden deÄŸil, lafız yönünden mütabeate binaen olmaktadır. (Nimetü’l-Ä°slam, Kitabü’t-Taharet c. 66). Mecrur olarak okuma, “Cerri civari ve tenasüb-ü kelam içindir” Tefsir-i Ä°bni Kesir, c. 2, s. 26) Mecrur okunduÄŸu zaman meshin cevazı çıplak ayaÄŸa deÄŸil, ayakta mest varsa onun üzerine mesh etmekle kayıtlıdır. (Tefsir-i Kurtubi, c. 6, s. 93)

15 – Soru: Acaba Hz. Ali (ra) çıplak ayağının üzerine mesh etti mi?

Cevap: Bilakis Hz. Ali (ra), “Ayaklarınızı topuklara kadar yıkayınız” diye emir buyurmuÅŸtur. (Tefsir-i Kurtubi, c. 6, s. 93) Hz. Ali bir gün halkın arasında hüküm vermekte iken mübarek çocukları Hz. Hasan ile Hz. Hüseyin’in abdest ayetinin ayaklarla ilgili cümlelerini mecrur olarak “Ve ercüliküm” ibaresiyle “Ve ercüleküm” okumuÅŸ ve şöyle devam etmiÅŸ ve “Kelamdan” (varid olanın) önü de sonu da budur” demiÅŸtir. Ashabın ulemasından bulunan Abdullah bin Mes’ud ve Abdullah bin Abbas (ra) da, “Ve ercüleküm” okurlardı. (Tefsir-i Kurtubi, c. 6, s. 93)

  Nezzal bin Sebre, Hz. Ali (ra)’den naklederek demiÅŸtir ki: Ali (ra) öğle namazını kıldırdıktan sonra, Küfe meydanında halkın arasına oturmuÅŸtu. Ä°kindi vaktine kadar orada kaldı. Ä°kindi olunca bir su küpünün yanınaa vardı. Bir avuç dolusu su alıp onu yüzüne, ellerine, başına ve iki ayağına sürdü, sonra ayaÄŸa kalkıp onun artanını ayakta olduÄŸu halde içti, sonra, “Halktan bazı kimseler, ayakta su içmeyi kerih görüyorlar. Resulullah (sav), benim yaptığımı muhakkak yapmıştır” dedi ve şöyle devam etti: “Bu, abdestini bozmayanın abdestidir” dedi.

Hazret-i Ali’ye (ra) nisbet edilen ve ayaklar üzerine meshetmekle ilgili bunun dışında bir beyan yoktur. Abdesti olanın eline, yüzüne, başına ve ayaklarına su sürmesi, serinlemek için olmaktadır. (Tefsir-i Ä°bni Kesir, c. 2, s. 26)

Ä°bni Arabi demiÅŸtir ki: “Ulema, ayağı yıkamanın vacip olduÄŸu üzerinde ittifak etmiÅŸtir. Taberi’den baÅŸka bunu reddedeni bilmiyorum.” (Tefsir-i Kurtubi, c. 6, s. 91) Bu kelimeyi mecrud olarak “Ve ercüliküm” okuyanlardan bir kısmı “Ayakları mesihten murat, yıkamaktır” demiÅŸlerdir. Sahih olan da budur. Zira mesh kelimesi, sıvazlamak ile yıkamak arasında müşterek bulunmaktadır. Bazen yıkamada bazen de meshetmekte kullanıldığı olmuÅŸtur. (Tefsir-i Kurtubi, c. 6, s. 92)

  Peygamber Efendimiz abdestlerinde ayaklarını yıkamış ve “Bu bir abdesttir ki, Allah bundan baÅŸkasını kabul etmez” buyurmuÅŸtur. (Tefsir-i Ä°bni Ke-sir, c. 2, s. 26; Nimetü’l-Ä°slam; Kitabü’t-Taharet, s. 66)

Abdullah bin Zübeyr’e (ra), Peygamber Efendimiz(sav)’in nasıl abdest aldığı sorulmuÅŸ idi. Bir kap su istedi ve onlara göstermek için Peygamber Efendimiz’in aldığı ÅŸekilde abdest aldı: Önce üç defa ellerini yıkadı, sonra üç defa mazmaza ve istinÅŸak yaptı, sonra da üç defa yüzünü yıkadı, sonra dirsekleriyle birlikte üç defa kollarını yıkadı, sonra başını meshetti de ellerini bir defa öne, bir defa da geriye götürdü, sonra topuklarına kadar iki ayağını yıkadı. (Tefsir-i Kurtubi, c. 6, s. 96)

  Şayet ayakta farz olan, mesih olsaydı veya mesih caiz bulunsaydı, yıkamayı terk etmek üzerine vaid (korkutucu beyan) vaki olmazdı. Zira meshetmek ayağın her tarafını kaplamak değil, ancak mestin üzerine olduğu gibi, bazı yerlere elin temas etmesidir. (Tefsir-i İbni Kesir, c. 2, s. 27)

Bir de Peygamber’in (sav) Buhari ve Müslim’de Abdullah bin Amr ile Ebu Hüreyre’den (ra) rivayet edilen hadis-i ÅŸeriflerinde “Abdestinizi ikmal ediniz. (Kuru kalan) ökçelerin vay ateÅŸten haline” buyurmaktadır. Aynı metinle bir hadis-i ÅŸerifi Müslim, Hz. AiÅŸe’den (ra) rivayet etmiÅŸtir. (Tefsir-i Ä°bni Kesir, c. 2, s. 26) Peygamber (sav), abdest alan bir adamın ayağının üzerinde tırnak kadar bir yerin kuru kaldığını görmüş ve “Kuru kalmış ökçelerin vay haline” buyurmuÅŸtu. Hz. Enes (ra) nakletmektedir: Peygamber’e (sav) bir adam gelmiÅŸ, orada iken abdest almış ve ayağının üzerinde tırnak kadar bir yeri kuru kalmıştı. Bunu gören Peygamber (sav), “Dön de abdestini güzel al” buyurdu. (Tefsir-i îbni Kesir, c. 2, s. 27) Bu hususta daha fazla bilgi için gerek tefsir gerekse fıkıh kitaplarının geniÅŸ bilgi ihtiva edenlerim gözden geçirmeleri tavsiye olunur.

16 – Soru: Mesh ne demektir? Ve başın mesihteki mahalli neresidir?

Cevap: Mesh, başka tarafta kullanılmamış bir yaşlığı bir yere değdirmekten ibarettir. Başın, kulağın üst tarafında kalan yerin dörtte birini mesh farz olmaktadır.

17 – Soru: KiÅŸi, abdest aldıktan sonra bazı yerlerin kuru kaldığına dair ÅŸek etse ne yapar?

Cevap: Kuru kaldığına dair kesin bilgisi yoksa şekke itibar yoktur.

18 – Soru: Gözler, yüz üzerindeki birer uzuv olduÄŸu halde neden gözlerin içini yıkamıyoruz?

Cevap: Gözlerin içini yıkamak zarar vereceği için abdestte ve gusülde yıkanması caiz değildir.

19 – Soru: Abdest aldıktan sonra başını tıraÅŸ ettiren kimsenin yeniden başını mesh etmesi gerekir mi?

Cevap: Mesh etmesi lazım gelmez. Zira, saçlar kesilmekle hades (abdest bozulması) vaki olmuş değildir. İkincisi, başı mesh etme farzı sakıt olmuştur. Düşmüş olan bir mükellefiyet geri gelmez.

20 – Soru: Abdest veya gusülden sonra tırnak kesen kimsenin orayı tekrar yıkaması gerekir mi?

Cevap: Gerekmez. Sadece orayı yıkamak müstehab olur.

21 – Soru: Bir insan abdest almış, daha sonra kolunda bir kuru yer kaldığını görmüş olsa ve eliyle o kuruluÄŸu gidermiÅŸ olsa, acaba bu abdest tamam olur mu?

Cevap: Abdestte her uzuv müstakil bir uzuv olarak kabul edilmektedir. Koldaki kuru yer, aynı koldaki yaşlılıkla giderilebilir. Böyle yaparak abdestini tamamlamış olur.

22 – Soru: Taharet-i suÄŸra ne demektir?

Cevap: Abdestsizlik halini gidermek, yani abdest almak demektir.

23 – Soru: Ä°ÅŸtiyak ne demektir?

Cevap: Misvak kullanmak demektir.

23 – Soru: TeÅŸvis ne demektir?

Cevap: Misvake bedel olarak diÅŸleri parmakla temizlemek demektir.

24 – Soru: Teslis ne manasına gelmektedir?

Cevap: Bir fi’li üçlemek, üç defa yıkamak manasına gelmektedir.

25 – Soru: Tahlil ne demektir?

Cevap: (Parmaklarını) aralamak, parmak aralarını temizlemek demektir.